Fotofobi (Işığa Hassasiyet)

Işık hassasiyeti nedir?

Işık hassasiyeti, tıbbi adıyla fotofobi, gözlerinizin parlak ışıkta rahatsızlık hissetmesidir. Hem güneş ışığı hem de yapay ışık fotofobiyi kötüleştirebilir. Fotofobi bir hastalık değil, bir belirtidir. Ancak tedavi gerektirebilecek bir tıbbi durumdan kaynaklanabilir.

Hafif ışık hassasiyeti günlük aktivitelerinizi çok etkilemeyebilir; ancak orta veya şiddetli fotofobi yaşamı birçok yönden etkileyebilir.

Işığı filtreleyen siperlikler, güneş ışığına ya da güçlü iç mekân aydınlatmasına hassassanız yardımcı olabilir. Yukarıda gösterilen Cocoons Sidekick yukarı kalkabilen siperlikler, numaralı gözlüklerle kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Beş farklı renkte mevcuttur ve her birinin ışık geçirgenliği ve parlama azaltma kapasitesi farklıdır. Göz sağlığı uzmanınız ihtiyaçlarınıza en uygun olanı önerebilir.

Fotofobinin altta yatan nedenini teşhis edip tedavi etmek, gözlerinizin ışığa karşı daha az hassas hissetmesine yardımcı olabilir. Hatta hassasiyeti tamamen ortadan kaldırabilir.

Göz doktorunuz, ışık karşısında göz konforunuzu artırmaya yardımcı olacak stratejiler önerebilir.

Fotofobiyi anlamak

Fotofobinin iki türü vardır: doğrudan (direct) ve konsensüel (consensual). Hangisine sahip olduğunuzu anlamak için göz doktoru her gözü tek tek el feneriyle test eder.

• Direct – Işığa maruz kalan göz rahatsızlık hisseder, ancak diğer göz normal hisseder.
• Consensual – Işık bir göze yöneltildiğinde diğer gözde ağrıya neden olur. Doktorlar buna bazen gerçek fotofobi der.

Fotofobisi olan kişiler genellikle ışık miktarı arttıkça gözlerinin daha hassas hale geldiğini hisseder.

Örneğin, orta derecede ışık hassasiyeti olan biri loş bir odada rahat olabilir; ancak tüm ışıklar açıldığında gözleri rahatsız olur. Güneşli bir günde koyu güneş gözlüğü takmadan gözlerini rahatça açmakta zorlanabilir.

Bazı insanlar belirli ışık türlerine karşı daha hassastır. Mavi ışık (dijital ekranlardan ve güneşten gelebilir), bazı kişilerde daha sıcak tonlara kıyasla fotofobiyi daha fazla artırabilir.

Fotofobinin nedenleri

Fotofobi; gözleri, beyni, sinirleri veya diğer bölgeleri etkileyen birçok farklı tıbbi durumdan kaynaklanabilir. Ayrıca bazı ilaçların yan etkisi olarak da ortaya çıkabilir.

Fotofobiniz varsa, bu mutlaka ciddi bir sorun olduğu anlamına gelmez. Göz doktorları ve hekimler, gözlerinizin neden ışığa hassas olduğunu ve nasıl daha iyi hissedebileceğinizi anlamanıza yardımcı olabilir..

Gözlerinizi Şimdi Kontrol Edin

Neleri kaçırdığınızı görün.

Migren ve kuru göz, fotofobinin en yaygın iki nedenidir. Bu durumlar bazı kişiler için oldukça zorlayıcı olabilir; ancak doktorlar rahatlama sağlayacak birçok farklı tedavi seçeneği önerebilir.

Göz hastalıkları

Gözle ilgili sorunlar ışık hassasiyetinin yaygın nedenleridir. Bir optometrist veya oftalmolog genellikle bu durumları yönetebilir.

• Kuru gözler – Gözyaşı gözleri yeterince kayganlaştırmaz.
• Kornea aşınması – Gözün şeffaf ön tabakasında (kornea) çizik.
• Diğer travmalar – Gözde veya göz çevresinde başka bir yaralanma.
• Konjonktivit – Gözün beyaz kısmını ve göz kapağının iç yüzünü kaplayan ince zarın (konjonktiva) iltihabı; genellikle pembe göz olarak bilinir.
• Keratit – Korneanın iltihabı.
• Üveit – Göz duvarının orta tabakasının (uvea) iltihabı.
• Sklerit – Gözün beyaz kısmının (sklera) iltihabı.
• Koloboma – Göz içinde bir doku parçasının eksik olması; çoğu kişide belirti görülmez.

Beyin ve sinir sistemi hastalıkları

Beyin ve sinirler, ışık ve ağrıyı işleme sürecinde rol oynar. Sinir sistemi sorunları genellikle bir nörolog tarafından ele alınır.

• Migren ağrısı – Başın bir tarafında şiddetli ağrıya neden olabilen baş ağrısı türü. Migren, oküler migrenden farklıdır; migrenle ilişkili görsel bozukluklar genellikle gözden değil beyinden kaynaklanır.
• Travmatik beyin yaralanmaları (TBI) – Darbe, düşme veya başka bir travma sonucu oluşan beyin yaralanmaları. TBI vakalarının yaklaşık yarısında fotofobi görülür.
• Menenjit – Beyin ve omuriliği saran dış tabakanın iltihabı; ateş ve ense sertliği sık uyarı belirtileridir.
• Ensefalit – Genellikle enfeksiyona bağlı beyin iltihabı.
• Subaraknoid kanama – Beyni çevreleyen ince doku tabakasının altında kanama.
• Beyin tümörü – Beyinde veya yakınında hızlı büyüyen kitle; bazıları görme değişikliklerine yol açabilir.

Yan etkiler veya komplikasyonlar

Işık hassasiyeti bazı ilaçların veya işlemlerin yan etkisi olabilir:

• Gözbebeği genişletici damlalar – Göz bebeğini büyütmek için kullanılan damlalar.
• Katarakt ameliyatı – Bulanık doğal merceğin çıkarılıp yerine yapay mercek takılması.
• Lazer göz ameliyatı – LASIK gibi lazerle görme düzeltme işlemleri.
• Bazı ilaçlar – Anksiyete ve depresyon ilaçlarından sıtma ilaçlarına kadar bazı ilaçlarda ışığa hassasiyet yan etkidir.

Mevcut veya geçmiş bir tedavinin fotofobiye neden olduğunu düşünüyorsanız doktorunuza veya eczacınıza danışın.

Diğer nedenler

• Stres – Stresli dönemler gözleri daha hassas yapabilir.
• Ruh sağlığı bozuklukları – Depresyon, anksiyete ve panik bozukluk fotofobi ile ilişkilendirilmiştir.
• Fibromiyalji – Uzun süreli ağrı ve yorgunlukla seyreden durum.
• Kronik yorgunluk sendromu (CFS) – Nedeni bilinmeyen uzun süreli yorgunluk; myalgic encephalomyelitis (ME) olarak da adlandırılır.
• Mineral ve vitamin eksiklikleri – A ve B2 vitamini gibi besin eksiklikleri ışık hassasiyetine yol açabilir.

Fotofobi belirtileri

Bazı kişiler için fotofobi, ışığa maruz kalındığında gözlerde ağrı veya genel rahatsızlık hissidir. Bazıları ise ışıkları olduğundan daha parlak algılar ancak ağrı hissetmez.

Şiddetli fotofobisi olan kişiler düşük ışıkta bile ağrı yaşayabilir.

Sık sık şunları hissedebilirsiniz:

• Parlak ışıkta gözleri kısma
• Daha sık güneş gözlüğü kullanma
• İç mekânda güneş gözlüğü takma
• Parlak ortamlardan kaçınma
• Işıkları kısma veya kapatma
• Ekran parlaklığını azaltma
• Güneş ışığını el ya da şapkayla engelleme

Unutmayın, fotofobi bir hastalık değil belirtidir.

Fotofobinin teşhisi

Bir optometrist veya oftalmolog, kapsamlı bir göz muayenesi sırasında fotofobiniz olup olmadığını size söyleyebilir.

Fotofobinin altta yatan nedenini teşhis etmek bazı kişiler için basit, bazıları içinse daha karmaşık olabilir. Belirgin bir neden yoksa, semptom görme ile ilgili olduğu için birçok kişi işe bir göz muayenesi ile başlar.

Muayene sırasında göz doktoru, ışık hassasiyetine neden olan sorunların belirtilerini bulmak için her bir gözün dışını ve içini kontrol edecektir. Ayrıca size gözleriniz, diğer sağlık durumlarınız ve yaşadığınız diğer semptomlar hakkında sorular soracaktır.

Doktor muhtemelen şu yaygın testleri uygulayacaktır:

• Biyomikroskop (Slit-lamp) Testi: Gözlerinizi incelemek için parlak bir ışığa bağlı özel bir mikroskop (biyomikroskop) kullanılır. Doktorunuz, gözünüzün ön yüzeyindeki sorunları kontrol etmek için floresein adı verilen sarı bir boya da kullanabilir.

• Pupiller Reaksiyon (Göz Bebeği Tepkisi): Göz bebeklerinizin ışığa ne kadar iyi tepki verdiğini ölçmek için bir el feneri kullanılır.

• Göz Bebeği Büyütme (Dilasyon): Doktorun gözünüzün içini daha iyi görebilmesi için göz bebeklerinizi genişleten özel damlalar kullanılır.

Eğer görünürde altta yatan bir neden yoksa, bazı durumlarda bir göz doktoru kornea kazıması (corneal scraping) yapabilir. Bu işlemde doktor gözünüzü uyuşturur ve korneadan küçük bir hücre örneği alır.

Eğer bir nörolog klinik muayene yapmışsa ve menenjit gibi nörolojik bir durumdan şüpheleniyorsa, lomber ponksiyon (belden sıvı alma) gerçekleştirebilir. Bir nörolog bu işlemi, beyninizin ve omuriliğinizin etrafındaki beyin omurilik sıvısını (BOS veya CSF) test etmek için kullanır.

Fotofobi tedavisi

Işık hassasiyetinin tedavisi, fotofobinin altında yatan nedene bağlıdır. Bu nedeni tedavi ettiğinizde, ışığa duyarlılık gibi semptomları da tedavi etmiş olursunuz.

Doktorunuz aşağıdaki tedavi seçeneklerinden birini veya birkaçını önerebilir:

• İlaçlar: Bu ilaçlar ağız yoluyla alınabilir, enjekte edilebilir veya doğrudan gözlerinize uygulanabilir. Örneğin; bir doktor, migren hastasına mevcut ağrıyı durdurmak için bir ilaç, gelecekteki atakları önlemek için ise başka bir ilaç reçete edebilir.

• Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Bunlar, gözlerinizin daha iyi hissetmesine yardımcı olmak için evde veya günlük yaşamınızın diğer alanlarında yapabileceğiniz uygulamalardır.

• Diğer Tedaviler: Göz doktorunuz, ışık hassasiyetinize yardımcı olması için özel gözlükler, cam kaplamaları veya diğer alternatifleri önerebilir.

• Cerrahi Müdahale: Nadiren de olsa, belirtileri iyileştirmek için bir göz veya sağlık sorunu cerrahi bir prosedür gerektirebilir.

Fotofobiyle başa çıkma

Gözlerinizi daha rahat ettirmek için günlük yaşamınıza bazı şeyleri dahil edebilirsiniz. Evde, işte veya ışığa karşı hassas olduğunuz herhangi bir yerde bu teknikleri kullanmayı düşünün:

• Yeni Güneş Gözlükleri Deneyin: Daha koyu renkli ve yansımaları azaltan polarize kaplamalı camları tercih edin. Bu özellikler, gözlerinize daha az güneş ışığı ulaşmasını sağlar.

• Renkli Camları Değerlendirin: Araştırmalar, FL-41 adı verilen pembe-turuncu tonlu camların fotofobisi olan kişilere yardımcı olabileceğini göstermektedir.

• Suni Gözyaşı Kullanın: Kuru göz, fotofobinin yaygın bir nedenidir. Suni gözyaşlarının veya reçeteli damlaların belirtilerinize iyi gelip gelmeyeceğini doktorunuza danışın.

• Ev Aydınlatmasıyla Deneyler Yapın: Standart ampullerin farklı parlaklık (lümen) ve renk sıcaklığı (Kelvin değeri düştükçe renk sıcaklaşır) seçenekleri vardır. Ayrıca akıllı ampuller, migren kaynaklı fotofobiye iyi gelebildiği gösterilen yeşil gibi farklı renklere ayarlanabilir.

• Belirli Işık Türlerini Sınırlandırın: Mavi ışık, fotofobisi olan kişilerde diğer ışık boylarından daha fazla hassasiyete neden olabilir. Güneş ışığında gözlerinizi koruyun, sık sık ekran molası verin ve gerekirse mavi ışık engelleyici gözlükleri deneyin.

• Tetikleyicilerinizi Tanıyın: Migren tetikleyicileri pek çok formda olabilir. Gelecekte hangi durumlardan kaçınmanız gerektiğini bulmak için bir baş ağrısı günlüğü tutun.

Fotofobinin önlenmesi

Fotofobiyi (ışığa duyarlılık) genellikle engelleyemezsiniz, ancak altta yatan bir nedeni veya atağı (migren gibi) önlemeniz mümkün olabilir.

Işık hassasiyetinizi nasıl yöneteceğinizi ve bunun günlük yaşamınız üzerindeki etkisini nasıl sınırlayacağınızı öğrenmek için bir göz doktorundan randevu alın. Göz doktorunuz, gerekli gördüğü takdirde sizi bir uzmana yönlendirebilir.

Işığa karşı duyarlı değilseniz bile, düzenli göz muayeneleri yaptırmak, bugün göz sağlığınızı koruyarak gelecekte fotofobi oluşmasını engelleyebilir.

Fotofobi ve migren

Migrenler, fotofobinin yaygın bir nedenidir. Işığın yanı sıra, bir migren atağı sese, kokuya ve dokunmaya karşı daha duyarlı olmanıza neden olabilir.

Araştırmalar, bazı kişilerin sadece atak sırasında değil, migren aralarındaki dönemlerde de ışığa karşı daha hassas hissettiklerini göstermektedir.

İki ana migren türü şunlardır:

• Auralı migren
• Aurasız migren

Her iki migren türü de fotofobiye neden olabilir.

Aura, bazı kişilerin baş ağrısı belirtileri başlamadan hemen önce yaşadığı bir dizi olağandışı duyumdur. Genellikle bir saatten uzun sürmez. Aura yaşayan kişiler, hem aura hem de baş ağrısı sırasında ışığa duyarlı hissedebilirler.

Bazı migrenler, en yaygın baş ağrısı türü olan gerilim tipi baş ağrıları ile karıştırılabilir. Bunlar da oldukça ağrılı olabilir, ancak gerilim tipi baş ağrıları genellikle fotofobiye neden olmaz. Tipik olarak mide bulantısı veya kusma içermezler ve öncesinde asla bir auraya yol açmazlar.

Sıkça sorulan sorular

Bir miktar ışık hassasiyeti normal midir?

Gözleriniz parlak ışığa alışırken bir miktar hassasiyet hissetmeniz normaldir, ancak bu durum sadece bir an sürmelidir.

Diyelim ki karanlık bir yatak odasından çıkıp sabah güneşiyle dolu bir odaya girdiğinizde gözleriniz hafif hassas veya rahatsız hissediyor. Hatta birkaç saniye boyunca gözlerinizi kısma ihtiyacı duyabilirsiniz. Çoğu durumda bu, gözünüzün ışıktaki ani değişime verdiği doğal tepkinin bir parçasıdır.

Ancak, fotofobisi olan biri sadece karanlık bir alandan çıktıktan sonraki anlarda değil, parlak ışık çevresinde gözlerinde sürekli bir sızı veya ağrı hissedebilir.

Rahatsızlık hissetmek için gereken ışık miktarı kişiden kişiye değişir. Fotofobisi olan bazı kişiler, normal iç mekan ışık seviyelerinde bile ağrılı bir hassasiyet yaşarlar.

Işık hassasiyeti günlük yaşamınızı engelliyorsa veya göz kızarıklığı ya da baş ağrısı gibi diğer belirtilerle birlikte ortaya çıkıyorsa, bir göz doktoruyla konuşun.

Fotofobi ile fotosensitivite arasındaki fark nedir?

Fotofobi, gözlerinizin ışığa duyarlı olması durumudur; ancak fotosensitivite (ışığa duyarlılık), cildinizin ışığa karşı hassas olmasıdır. Bu durum, cildin güneş ışığına maruz kalan bölgelerinde kırmızı, kaşıntılı döküntülere neden olabilir. Bu döküntüler genellikle geçicidir.

Fotosensitiviteye bir madde, ilaç veya tıbbi bir durum neden olabilir.

Fotofobi ile parlama arasındaki fark nedir?

Göz kamaşması (glare), ışığın dikkat dağıtıcı bir şekilde dağılması veya yansımasıdır. Bu durum, araba farlarının ve güneşli günlerin daha parlak ve rahatsız edici görünmesine neden olabilir.

Bazı insanlarda, göz kamaşması maruz kalınan süre boyunca görüşü geçici olarak kötüleştirir.

Göz kamaşması bazı kişilerde rahatsızlığa yol açar ancak bu herkes için geçerli değildir. Fotofobisi olan kişiler ise parlak ortamlardan kaçınırlar ve parlak ışık çevresinde sıklıkla ağrı veya huzursuzluk hissederler.

Her iki semptomu aynı anda yaşamak mümkündür. Örneğin; araştırmalar, kuru göz hastalığı olan birçok kişinin hem ışık hassasiyeti hem de göz kamaşması yaşadığını göstermiştir.

Fotofobi ruhsal bir hastalık mıdır?

Fotofobi kesinlikle bir ruhsal hastalık değildir. Bununla birlikte, stresin ve bazı ruhsal hastalıkların ışık hassasiyeti gibi belirtilere yol açması mümkündür. Kronik fotofobi, birinin yaşam kalitesini bozuyorsa kişinin ruh sağlığını da etkileyebilir. Bir terapist, psikiyatrist veya aile hekimi, hastanın daha iyi hissetmesine yardımcı olmak için bir göz doktoruyla birlikte çalışabilir.

Astigmat ışık hassasiyetine neden olur mu?

Işık hassasiyeti, astigmatizmanın iyi belgelenmiş bir belirtisi değildir. Bulanık görme, göz yorgunluğu ve düşük ışıkta görme zorluğu gibi belirtiler yaşama olasılığınız çok daha yüksektir. Bazı kişilerde baş ağrısı da görülebilir.

Fotofobi körlüğe neden olur mu?

Fotofobi körlüğe neden olmaz. Ancak, görmeyi tehdit eden bazı hastalıklar gözlerinizi ışığa karşı duyarlı hale getirebilir.

Bu hastalıklar migren ve kuru göz gibi durumlara kıyasla çok daha az görülse de, göz doktorunuzun yine de bu ihtimalleri elemesi gerekebilir.

Fotofobi için hangi doktora gitmeliyim?

Işık hassasiyetiniz varsa, bir optometrist (görme uzmanı) veya oftalmolog (göz doktoru) ile bir göz muayenesi randevusu ayarlayın.

Göz doktorunuz, gözle ilgili olası rahatsızlıkları kontrol edecek ve fotofobinizi yönetmenize yardımcı olacaktır. Eğer sorunun gözden kaynaklandığından şüphelenmezlerse, sizi başka bir uzmana (örneğin bir nöroloğa) yönlendirebilirler.

© Adam Debrowski

Etiketler: temel kavramlar | Yorum : 0